Không biết mình thích gì: thu hẹp bằng loại trừ

Lời khuyên phổ biến nhất là hãy theo đuổi đam mê. Nó vô dụng với người chưa có đam mê nào rõ ràng — tức là phần lớn học sinh mười tám tuổi.

Cách làm được ngay: loại trừ. Bạn không cần biết mình thích gì để biết mình không chịu được gì.

Vì sao loại trừ dễ hơn

• Bạn đã có dữ liệu về việc mình ghét gì — mười hai năm đi học cho bạn khá nhiều thông tin.
• Loại trừ không đòi hỏi bạn biết trước tương lai.
• Từ vài chục ngành xuống còn năm ngành là tiến bộ lớn — và năm ngành thì tìm hiểu kỹ được.
• Nó tránh cái bẫy chờ tới khi biết chắc — thời hạn nộp hồ sơ không chờ.

Các tiêu chí loại trừ

• Môn học bạn không chịu nổi — nếu bạn không chịu được toán, các ngành nặng toán loại ra trước.
• Kiểu công việc bạn biết mình không hợp — làm việc một mình hay với người, ngồi bàn hay di chuyển, việc lặp lại hay việc mới liên tục.
• Môi trường bạn không muốn — ca đêm, đi công tác nhiều, áp lực thời hạn liên tục.
• Yêu cầu bạn không đáp ứng được — sức khoẻ, thị lực, chiều cao ở một số ngành.
• Chi phí vượt khả năng gia đình — thà biết bây giờ.
• Nơi học quá xa nếu bạn không muốn đi xa.

Cách làm cụ thể

• Liệt kê mọi ngành bạn từng nghe tới — không lọc gì cả, cứ viết ra.
• Gạch những ngành có môn bạn không chịu nổi.
• Gạch những ngành có kiểu công việc bạn biết mình không hợp — cần đọc mô tả công việc thật, không đoán theo tên.
• Gạch những ngành vượt khả năng tài chính hoặc điều kiện.
• Cái còn lại là danh sách cần tìm hiểu kỹ.
• Nếu còn quá nhiều, gạch tiếp bằng tiêu chí chặt hơn.

Với danh sách còn lại

• Tìm hiểu công việc thật — đọc năm thông báo tuyển dụng cho mỗi ngành.
• Hỏi một người đang làm nghề đó — nếu chỉ làm được một việc, hãy làm việc này.
• Đọc chương trình đào tạo — bốn năm học những môn gì.
• Xếp thứ tự theo mức bạn thấy chịu được, không theo mức bạn thấy hấp dẫn.
• Xem điều kiện tuyển sinh — có ngành bạn thích nhưng không đủ điều kiện.

Những tiêu chí không nên dùng để loại

• Ngành nghe không sang — tên ngành nói rất ít về công việc thật.
• Bạn bè không chọn ngành đó.
• Một người nào đó nói ngành đó khó xin việc — kiểm bằng thông báo tuyển dụng thật.
• Danh sách nghề hot trên mạng — không rõ nguồn.
• Ngành nghe lạ — có khi đó là ngành thiếu người.

Nếu vẫn còn phân vân giữa hai ba ngành

• Chọn ngành có nhiều cửa ra nhất — ngành rộng cho bạn đổi hướng dễ hơn.
• Chọn ngành mà bạn chịu được cả phần chán — mọi nghề đều có phần chán.
• Kiểm trường có cho chuyển ngành sau năm nhất không — nhiều trường có, và điều đó giảm rủi ro.
• Đừng kéo dài mãi — quá một điểm nhất định, thêm phân vân không cho thêm thông tin.

Nếu vẫn không thu hẹp được

• Nói chuyện với thầy cô — họ nhìn bạn nhiều năm.
• Nhờ gia đình kết nối với người trong nghề.
• Xem điểm số các môn — không phải để chọn theo điểm, mà để thấy mình học kiểu gì dễ hơn.
• Cân nhắc chọn ngành rộng rồi chuyên sâu sau.
• Nhớ rằng chọn ngành không phải quyết định cả đời — nhiều người đổi hướng và vẫn ổn.

Một điều đáng nhớ

Bạn không cần tìm ra ngành hoàn hảo. Bạn cần loại được những ngành chắc chắn không hợp, rồi chọn trong phần còn lại một ngành bạn chịu được cả phần chán.

Đó là tiêu chuẩn thực tế — và nó dẫn tới quyết định tốt hơn nhiều so với chờ một tiếng gọi không bao giờ tới.

Câu hỏi thường gặp