Khi tìm hiểu một nghề, phần lớn học sinh đọc mô tả ngành trên trang tuyển sinh.
Vấn đề: mô tả ngành viết ra để tuyển sinh, còn mô tả công việc viết ra để tuyển người làm — và chúng thường khác nhau khá xa.
Ba nguồn đáng tin
Một: thông báo tuyển dụng thật. Chúng ghi rõ công việc hằng ngày là gì, yêu cầu kỹ năng gì, và điều kiện thế nào. Đọc năm tới mười thông báo cho vị trí bạn quan tâm.
Hai: người đang làm nghề đó. Nguồn tốt nhất — họ kể được phần mà không tài liệu nào viết.
Ba: người vừa ra trường ngành đó một hai năm. Họ nhớ rõ quá trình chuyển từ học sang làm, và biết bạn học được gì có dùng tới.
Đọc thông báo tuyển dụng thế nào
- Xem phần mô tả công việc — đây là công việc hằng ngày thật.
- Xem yêu cầu về bằng cấp — có bắt buộc đúng ngành không, hay nhận ngành gần.
- Xem yêu cầu về kỹ năng — cái nào lặp lại nhiều lần nhất là cái đáng học nhất.
- Xem có yêu cầu chứng chỉ hành nghề riêng không.
- Xem yêu cầu kinh nghiệm — nếu mọi thông báo đều đòi kinh nghiệm, bạn cần biết cách có nó khi còn đi học.
- Đọc cả vị trí mới ra trường và vị trí cao hơn — nó cho biết con đường đi lên.
Hỏi người trong nghề
Các câu cho thông tin thật nhất:
- Một ngày làm việc của anh chị trông thế nào?
- Phần nào của công việc anh chị thích nhất, phần nào chán nhất?
- Anh chị ước mình đã biết điều gì trước khi vào nghề?
- Kỹ năng nào quan trọng nhất mà trường không dạy?
- Người mới vào nghề thường vỡ mộng vì điều gì?
- Nếu quay lại, anh chị có chọn nghề này nữa không?
- Hỏi cả phần khó — mọi nghề đều có phần khó, và biết trước tốt hơn.
Tìm người để hỏi
- Qua gia đình và người quen — nguồn dễ nhất và bị bỏ qua nhiều nhất.
- Qua thầy cô — họ thường có học trò cũ đang làm nhiều nghề.
- Qua anh chị khoá trên đã ra trường.
- Ngày hội tư vấn tuyển sinh — nhưng nhớ người ở đó có nhiệm vụ tuyển sinh, hãy hỏi cả câu khó.
- Nhắn tin hỏi lịch sự — nhiều người sẵn lòng dành mười lăm phút cho một học sinh thật sự quan tâm.
Những gì không đáng tin
- Danh sách nghề lương cao — không rõ nguồn và không rõ áp dụng ở đâu.
- Mô tả ngành trên trang tuyển sinh — nó nêu phần hấp dẫn.
- Nội dung trên mạng xã hội không rõ tác giả.
- Kinh nghiệm của một người — hỏi ít nhất ba người để thấy điểm chung.
- Dự đoán về nghề hot mười năm tới — không ai biết chắc.
Kiểm ba việc cụ thể
- Nghề đó có yêu cầu chứng chỉ hành nghề không — nếu có, bằng đại học không đủ và bạn cần biết lộ trình.
- Có yêu cầu về sức khoẻ hoặc năng lực đặc thù không.
- Ngành học nào dẫn tới nghề đó — có khi nhiều ngành cùng dẫn tới, và có khi ngành tên giống lại không dẫn tới.
Ghi lại những gì tìm được
- Một trang cho mỗi nghề bạn đang cân nhắc — công việc hằng ngày, yêu cầu, phần thích và không thích.
- Ghi ai đã nói với bạn điều gì — để phân biệt thông tin từ nhiều nguồn.
- So sánh các trang với nhau khi quyết định.
- Việc viết ra buộc bạn nghĩ rõ hơn so với chỉ nghĩ trong đầu.
Một điều đáng nhớ
Câu hỏi cho biết nhiều nhất về một nghề: một ngày làm việc trông thế nào?
Không phải nghề đó có tương lai không, có lương cao không — mà là bạn có chịu được việc làm những việc đó tám tiếng mỗi ngày, trong nhiều năm, hay không.
Câu hỏi thường gặp
Ba nguồn thông tin đáng tin là gì?
Thông báo tuyển dụng thật, người đang làm nghề đó, và người vừa ra trường ngành đó một hai năm.
Đọc thông báo tuyển dụng thế nào?
Xem mô tả công việc hằng ngày, yêu cầu bằng cấp có bắt buộc đúng ngành không, kỹ năng nào lặp lại nhiều nhất, và có yêu cầu chứng chỉ hành nghề riêng không.
Nên hỏi người trong nghề những câu gì?
Một ngày làm việc trông thế nào, phần nào thích nhất và chán nhất, anh chị ước mình đã biết điều gì trước khi vào nghề, và người mới vỡ mộng vì điều gì.
Nguồn nào không đáng tin?
Danh sách nghề lương cao không rõ nguồn, mô tả ngành trên trang tuyển sinh, nội dung mạng xã hội không rõ tác giả, và kinh nghiệm của chỉ một người.
Câu hỏi cho biết nhiều nhất về một nghề là gì?
Một ngày làm việc trông thế nào — bạn có chịu được việc làm những việc đó tám tiếng mỗi ngày, trong nhiều năm, hay không.
